อาการวัยทอง: เช็ก 12 สัญญาณ ผู้หญิง 40+ พร้อมวิธีดูแล
คำตอบสั้น ๆ คือ อาการวัยทองคือกลุ่มอาการที่เกิดจากฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลงเมื่อรังไข่ค่อย ๆ หยุดทำงาน พบบ่อยในผู้หญิงอายุ 45–55 ปี และเริ่มมีสัญญาณได้ตั้งแต่อายุ 40 ต้น ๆ ทั้งที่ประจำเดือนยังมาอยู่ บทความนี้หมอสรุปให้เป็นข้อ ๆ ว่าอาการวัยทองมีอะไรบ้าง แต่ละอาการเกิดจากอะไร และแบบไหนที่ควรมาตรวจฮอร์โมน
หมอเมย์ไล่ 12 อาการวัยทองจากห้องตรวจจริงแบบเต็ม ๆ ใน 8 นาที
ถอดเทปคลิป: อาการวัยทอง (ข้อความเต็ม)
อ่านถอดเทปทั้งคลิป
ยังมีใครที่เข้าใจว่าอาการวัยทองมีแค่อาการร้อนวูบวาบเพียงอย่างเดียวไหมคะถ้าคุณยังคิดแบบนี้อยู่หมออยากให้ฟังคลิปนี้จนจบนะคะเพราะว่าวันนี้หมอจะมาเล่าสิบสองอาการวัยทองที่หมอเจอคนไข้มาปรึกษาหมอบ่อยมากๆเลยค่ะสวัสดีค่ะหมอเมย์นะคะแพทย์หญิงเมชวิการยางกูรหมอเป็นแพทย์ผู้มีประสบการณ์ด้านศาสตร์ชะลอวัยที่ให้การดูแลคนไข้วัยทองและวัยใกล้หมดประจำเดือนมาหลายรายแล้วค่ะเชื่อไหมคะว่าคนไข้หลายๆรายของหมอเนี่ยมีความเข้าใจผิดที่ว่าอาการวัยทองจะต้องมาเฉพาะตอนที่เราหมดประจำเดือนแล้วเท่านั้นแต่ในความเป็นจริงแล้วไม่ใช่เลยค่ะเพราะในผู้หญิงอย่างเราจะมีช่วงวัยที่เรียกว่าPerimenopauseหรือวัยใกล้หมดประจำเดือนอยู่ค่ะวัยนี้จะเป็นวัยที่ฮอร์โมนของเราเริ่มแกว่งขึ้นๆลงๆและไม่สม่ำเสมอซึ่งสามารถเจอได้ตั้งแต่ห้าถึงสิบปีก่อนหมดประจำเดือนเลยนะคะทำให้พี่ๆหลายคนเนี่ยเริ่มมีอาการวัยทองมาตั้งแต่ช่วงอายุประมาณสี่สิบปีหรือก็คือมีอาการตั้งแต่ในช่วงที่ยังมีประจำเดือนมาปกติอยู่เลยค่ะซึ่งอาการวัยทองไม่ได้มีแค่อาการร้อนวูบวาบเท่านั้นนะคะหมอจะขอแบ่งอาการวัยทองออกเป็นสามกลุ่มหลักๆค่ะกลุ่มอาการแรกนะคะจะเป็นกลุ่มอาการทางกายซึ่งมีอยู่ทั้งหมดห้าอาการหลักด้วยกัน
อาการแรกนะคะเจอได้บ่อยเลยก็คืออาการร้อนวูบวาบค่ะซึ่งอาการร้อนวูบวาบมักมีอาการมาตามใบหน้าตามช่วงคอและตามลำตัวค่ะเกิดจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนของเราที่มันเริ่มลดลงฮอร์โมนเอสโตรเจนตัวนี้เขาไม่ได้ดูแลแค่เรื่องของประจำเดือนเพียงอย่างเดียวนะคะแต่เขายังทำงานเกี่ยวกับระบบควบคุมอุณหภูมิในสมองของเราด้วยค่ะเมื่อฮอร์โมนตัวนี้ลดลงค่ะร่างกายของเราก็เข้าใจผิดไปว่าตอนนี้ร่างกายของเราร้อนเกินไปไหมนะทำให้เรามีอาการร้อนวูบวาบหรือมีอาการเหงื่อออกมากผิดปกติแม้ว่าเราจะอยู่ในห้องแอร์ก็ตามพี่ๆเชื่อไหมคะว่าเคยมีงานวิจัยบอกไว้ว่าอาการร้อนวูบวาบเนี่ยเราพบได้นานเฉลี่ยถึงเจ็ดปีครึ่งเลยนะคะอาการที่สองนะคะคืออาการเหงื่อออกมากตอนกลางดึกค่ะอาการนี้เนี่ยมีสาเหตุมาจากระบบควบคุมอุณหภูมิเหมือนกับอาการแรกเลยค่ะอาการนี้มักเจอตอนดึกนะคะคนไข้มักชอบเล่าให้ฟังว่านอนเปิดแอร์หนาวมากเลยนะแต่เดี๋ยวก็ห่มผ้าห่มเดี๋ยวก็ถีบผ้าห่มออกบางคนเนี่ยเหงื่อออกจนถึงขั้นต้องลุกมาเปลี่ยนเสื้อตอนกลางดึกเลยนะคะอาการที่สามนะคะอาการนี้มักจะเป็นอาการแรกที่ทำให้คนไข้เข้ามาปรึกษาหมอเลยก็คืออาการนอนไม่หลับหรือหลับแล้วมีอาการตื่นกลางดึกบ่อยๆโดยเฉพาะช่วงตีสองถึงตีสามค่ะ
เพราะนอกจากฮอร์โมนเอสโตรเจนแล้วยังมีBalance ของฮอร์โมนอีกตัวหนึ่งที่ชื่อว่าฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนค่ะฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจะทำหน้าที่ช่วยให้เรารู้สึกสุขสงบและผ่อนคลายช่วยให้เราหลับได้ดีขึ้นไม่มีความวิตกกังวลนั่นเองเมื่อเข้าสู่วัยใกล้หมดประจำเดือนนะคะรอบการตกไข่ของเราไม่สม่ำเสมอประจำเดือนก็เริ่มรวนไปฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจึงเป็นฮอร์โมนตัวแรกที่จะลดลงมาเลยค่ะเมื่อฮอร์โมนตัวนี้ลดลงจึงทำให้เราหลับไม่ลึกหลับไม่สนิทและมีอาการตื่นกลางดึกได้บ่อยค่ะอาการที่สี่ค่ะหลายๆคนจะรู้สึกว่าเหนื่อยเพลียง่ายขึ้นหรือมีอาการใจสั่นง่ายขึ้นกว่าเดิมและอาการที่ห้านะคะจะเป็นอาการที่เราจะสังเกตได้เป็นอันดับต้นๆเลยคือรอบเดือนของเราเริ่มมาไม่สม่ำเสมอค่ะบางเดือนมาเร็วบางเดือนมาช้าแบบนี้เป็นสัญญาณหนึ่งของฮอร์โมนที่มันเริ่มแกว่งแล้วนะคะกลุ่มถัดไปนะคะจะเป็นกลุ่มของอาการทางสมองและอาการทางด้านอารมณ์ค่ะมีทั้งหมดสามอาการด้วยกันหมอขอขึ้นเป็นอาการที่หกเลยนะคะอาการที่หกที่พบได้บ่อยคือรู้สึกว่าอารมณ์แปรปรวนหงุดหงิดง่ายหรือบางคนจะรู้สึกว่าร้องไห้ง่ายกว่าปกติอาการเหล่านี้เป็นอาการที่ส่วนมากแล้วคนรอบตัวของเราจะสังเกตได้ก่อนคนไข้นะคะอาการที่เจ็ดนะคะ
คืออยู่ๆก็รู้สึกว่าเราวิตกกังวลง่ายขึ้นกว่าเดิมเชื่อไหมคะว่ามีพี่ๆหลายคนเลยที่เข้ามาปรึกษาหมอว่าพี่ไม่รู้เลยว่าทำไมพี่ถึงเป็นแบบนี้บางคนบอกว่าเมื่อก่อนเนี่ยก็ไม่ได้ร้องไห้ง่ายแบบนี้นะแต่อยู่ๆดูละครนิดดูละครหน่อยก็ร้องไห้แล้วหรือบางทีก็ร้องไห้ขึ้นมาโดยไม่มีสาเหตุกลางรถไฟฟ้าเลยก็มีเหมือนกันพี่ไม่เข้าใจเลยว่าทำไมอยู่ๆพี่ถึงเป็นแบบนี้หมอขออธิบายสาเหตุให้ฟังคร่าวๆเลยนะคะตัวฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนเขามีหน้าที่ควบคุมเกี่ยวกับสารสื่อประสาทในสมองของเราด้วยค่ะโดยฮอร์โมนสองตัวนี้เขาต้องมีBalance และมีสมดุลกันถ้าสมดุลของฮอร์โมนสองตัวนี้เสียไปก็จะทำให้สารสื่อประสาททำงานผิดปกติได้ค่ะทำให้พี่ๆหลายคนในวัยใกล้หมดประจำเดือนหรือในวัยสี่สิบปีขึ้นไปมักเจอปัญหาว่าวิตกกังวลง่ายคิดเยอะหรือร้องไห้บ่อยกว่าเดิมได้ค่ะและอาการที่แปดนะคะคืออาการสมองตื้อขี้หลงขี้ลืมเคยไหมคะเวลาที่เราแบบเปิดประตูห้องเข้าไปแล้วก็นึกไม่ออกว่าเอ๊ะฉันมาทำอะไรนะหรือมาหยิบอะไรกันแน่หรือบางทีอยากจะพูดอะไรบางอย่างนะคะแต่นึกคำไม่ออกไม่รู้ว่าจะพูดอะไรคำพูดมันติดอยู่ที่ปากอาการแบบนี้เป็นอาการที่พบได้บ่อยมากๆเลยนะคะแต่พี่ๆหลายคนมักไม่รู้สึกตัว
เพราะคิดว่าตัวเองนั้นขี้ลืมเป็นทุนเดิมอยู่แล้วหรือเปล่าอาการนี้เป็นอาการที่เจอได้บ่อยเลยนะคะแต่ข่าวดีก็คือมีงานวิจัยบอกไว้ว่าอาการนี้เป็นเพียงแค่อาการชั่วคราวเท่านั้นค่ะอาการนี้มักจะดีขึ้นเมื่อระยะเวลาผ่านไปค่ะและสุดท้ายกลุ่มอาการที่สามนะคะเป็นกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของร่างกายในระยะยาวกลุ่มนี้หมอแบ่งออกเป็นสี่อาการด้วยกันค่ะขอขึ้นมาเป็นอาการที่เก้าเลยนะคะอาการนี้เนี่ยก็มีคนไข้มาบ่นกับหมอบ่อยเหมือนกันว่าน้ำหนักขึ้นง่ายทั้งๆที่กินน้อยแล้วโดยเฉพาะรอบเอวที่หนาขึ้นค่ะมีงานวิจัยพบว่าเมื่อเราเข้าสู่วัยทองนะคะร่างกายของเราจะเก็บสะสมไขมันเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัวเลยค่ะในขณะที่มวลกล้ามเนื้อจะลดลงเรื่อยๆทำให้ร่างกายของสาวๆวัยทองมักมีไขมันมาสะสมมากเกินกว่าปกติค่ะและปัญหานี้มักตามมาด้วยภาวะดื้ออินซูลินค่ะซึ่งภาวะนี้จะยิ่งทำให้มีการสะสมไขมันที่หน้าท้องมากขึ้นมีคนไข้หลายๆคนของหมอบ่นมานะคะว่าอยู่ๆก็ต้องเปลี่ยนไซส์กางเกงจากไซส์M เป็นไซส์XL ก็มีค่ะอาการที่สิบนะคะพี่ๆหลายคนจะรู้สึกว่าผิวแห้งง่ายขึ้นผมบางและผมร่วงง่ายขึ้นเพราะเจ้าตัวฮอร์โมนเอสโตรเจนนั้นส่งผลกระทบต่อทั้งผิวหนังและเส้นผมของเราค่ะอาการที่สิบเอ็ดนะคะ
คืออาการช่องคลอดแห้งค่ะบางคนจะรู้สึกว่ารู้สึกเจ็บหรือแสบในขณะที่มีกิจกรรมบนเตียงเรื่องพวกนี้ไม่ใช่เรื่องน่าอายเลยนะคะแต่เป็นเรื่องที่เจอได้บ่อยจากอาการของฮอร์โมนเอสโตรเจนที่มันลดลงเมื่อเราเข้าสู่ภาวะใกล้หมดประจำเดือนค่ะภาวะนี้เป็นภาวะที่แก้ได้ไม่ต้องอายที่จะปรึกษาคุณหมอนะคะและสุดท้ายอาการที่สิบสองนะคะหลายๆท่านจะเริ่มมีอาการปวดตามข้อปวดตามกระดูกนั่นเพราะว่าฮอร์โมนเอสโตรเจนที่เริ่มลดลงจะทำให้เรามีปัญหาเรื่องของกระดูกพรุนตามมาง่ายขึ้นค่ะแต่คนไข้อีกหลายๆคนก็ไม่รู้ตัวนะคะว่ามีปัญหากระดูกพรุนซ่อนอยู่เพราะโดยส่วนมากแล้วภาวะนี้มักเป็นภาวะที่ไม่มีอาการหลายๆคนกว่าจะมารู้ตัวบางทีก็กระดูกหักไปแล้วซึ่งเมื่อถึงจุดนั้นมันจะสายเกินแก้แล้วนะคะหมออยากให้พี่ๆได้มีโอกาสลองสำรวจตัวเองตามกลุ่มอาการเหล่านี้นะคะถ้าเจอว่าตัวเองมีหลายข้อก็อย่าเพิ่งตกใจค่ะโดยสรุปง่ายๆก็คือถ้าอาการเหล่านี้มันเริ่มรบกวนชีวิตประจำวันจนพี่ๆไม่สามารถใช้ชีวิตได้เหมือนปกติทั่วไปหมอแนะนำให้เข้าไปปรึกษาคุณหมอนะคะเพื่อดูว่าระดับฮอร์โมนของเราเป็นยังไงสมดุลดีหรือไม่เพราะสิ่งเหล่านี้เราสามารถแก้ไขมันได้ค่ะซึ่งหมอก็ต้องขอย้ำไว้ตรงนี้เลยนะคะว่าแม้ว่าเราจะไปตรวจ
สุขภาพประจำปีมาแล้วมันปกติดีแต่หมออยากจะบอกว่าการตรวจสุขภาพประจำปีกับการตรวจฮอร์โมนนั้นมันคนละเรื่องกันเลยค่ะการตรวจสุขภาพประจำปีตามโปรแกรมทั่วไปมักไม่ได้ตรวจเรื่องของฮอร์โมนเพศหญิงหรือสมดุลของฮอร์โมนในร่างกายด้วยค่ะทำให้บางครั้งเราตรวจไม่เจอความผิดปกติเหล่านี้นั่นเองค่ะพี่ๆคะอาการวัยทองไม่ใช่เรื่องที่พี่ๆคิดไปเองมันเป็นสัญญาณหนึ่งที่ร่างกายกำลังบอกว่าฮอร์โมนในร่างกายของพี่ๆมันกำลังเปลี่ยนแปลงไปตามวัยค่ะซึ่งอาการของแต่ละท่านจะเจอไม่เหมือนกันบางคนก็มีอาการร้อนวูบวาบชัดเจนบางคนไม่มีอาการร้อนวูบวาบแต่เน้นหนักไปที่อาการนอนไม่หลับหรืออารมณ์แปรปรวนสิ่งนี้ก็เจอได้บ่อยเป็นปกติเลยนะคะอย่าเพิ่งคิดว่าตัวเองแค่อ่อนแอแต่จริงๆแล้วอาจเป็นการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกายที่เราสามารถแก้ไขมันได้ค่ะหากพี่ๆคนไหนไม่มั่นใจว่าอาการที่ตัวเองกำลังเจออยู่ใช่อาการของฮอร์โมนแปรปรวนหรือเปล่าหรือใครที่อยากให้หมอดูแลเรื่องของฮอร์โมนเพิ่มเติมสามารถนัดหมายเข้ามาปรึกษากันได้เลยนะคะหมอยินดีดูแลค่ะ
อาการวัยทองมีอะไรบ้าง เช็ก 12 สัญญาณ
คำตอบสั้น ๆ คือ อาการวัยทองแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ และแต่ละคนจะเจอไม่เหมือนกัน บางคนร้อนวูบเป็นหลัก บางคนแทบไม่ร้อนเลยแต่นอนไม่หลับหนักมาก ลองเช็กดูค่ะว่าตอนนี้คุณมีกี่ข้อ
อาการร้อนวูบวาบไม่ได้อยู่แค่ปีสองปี — งานวิจัย SWAN ที่ติดตามผู้หญิง 3,302 คนนาน 17 ปี พบว่าอาการร้อนวูบวาบเหงื่อออกกลางคืนอยู่นานมัธยฐาน 7.4 ปี และยังคงอยู่ต่ออีกมัธยฐาน 4.5 ปีหลังประจำเดือนครั้งสุดท้าย คนที่เริ่มมีอาการตั้งแต่ยังไม่หมดประจำเดือน มักเป็นนานกว่า (มัธยฐานเกิน 11.8 ปี)
ที่มา: Avis NE และคณะ, JAMA Internal Medicine 2015 (SWAN) — PubMed 25686030
ถ้าเช็กแล้วมีหลายข้อ อย่าเพิ่งตกใจนะคะ อาการเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติของร่างกายผู้หญิง และทุกอย่างมีทางดูแลได้ หมอจะพาไปดูอาการที่เจอบ่อยทีละกลุ่มต่อไป
วัยทองคืออะไร เริ่มตอนอายุเท่าไหร่
วัยทอง (Menopause) คือช่วงที่รังไข่หยุดทำงานถาวร ทำให้ประจำเดือนหมดไป ทางการแพทย์นับว่าเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเมื่อขาดประจำเดือนติดต่อกันครบ 12 เดือน เข้าสู่วัยทองเฉลี่ยราวอายุ 50 ปี ส่วนใหญ่อยู่ในช่วง 45–55 ปี
ก่อนหน้านั้นมีช่วง “วัยก่อนหมดประจำเดือน” (Perimenopause) ที่ฮอร์โมนแกว่งขึ้นลง เริ่มได้ตั้งแต่ 7–10 ปี ก่อนประจำเดือนจะหมดจริง จึงมีผู้หญิงที่เริ่มมีอาการตั้งแต่อายุ 40 ต้น ๆ ส่วนเอสโตรเจนคือฮอร์โมนเพศหญิงตัวหลักที่ดูแลทั้งประจำเดือน อารมณ์ การนอน กระดูก ผิวพรรณ และการเผาผลาญ เมื่อรังไข่ทำงานน้อยลง เอสโตรเจนก็ลดลง อาการต่าง ๆ จึงตามมาเป็นชุด
หลายคนเข้าใจผิดว่า "ประจำเดือนยังมา = ฮอร์โมนยังปกติ" ซึ่งไม่จริงเสมอไป ในช่วงวัยก่อนหมดประจำเดือน ประจำเดือนอาจยังมาอยู่ แต่เริ่มมาไม่สม่ำเสมอ พร้อมกับอาการวัยทองอื่น ๆ ที่เริ่มโผล่มาทีละอย่าง
วัยทองไม่ได้มาทีเดียว แต่ค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นช่วง ๆ สิ่งที่บอกได้ชัดที่สุดว่าคุณอยู่ช่วงไหน ไม่ใช่อายุ แต่คือรอบเดือนของตัวเอง ลองเทียบดูว่าตอนนี้ตรงกับช่วงไหน
| ช่วง | สังเกตจากรอบเดือน | สิ่งที่มักเจอ | นานแค่ไหน |
|---|---|---|---|
| ยังปกติ แต่เริ่มไม่เหมือนเดิม | ยังมาสม่ำเสมอ แต่บางเดือนสั้นลงเล็กน้อย | มักยังไม่มีอาการอะไร คนส่วนใหญ่จึงไม่รู้ตัว | บอกชัดไม่ได้ |
| รอบเดือนเริ่มเพี้ยน | เดือนนี้กับเดือนก่อนห่างกันเกิน 7 วัน และเป็นซ้ำ ๆ | นี่คือสัญญาณแรกที่ชัดที่สุดว่าเข้าสู่วัยทองแล้ว อาการร้อนวูบวาบมักเริ่มช่วงนี้ | แต่ละคนไม่เท่ากัน |
| ขาดหายเป็นช่วง ๆ | ขาดประจำเดือนติดกันตั้งแต่ 2 เดือนขึ้นไป | ช่วงที่อาการมักหนักที่สุด ร้อนวูบ นอนไม่หลับ อารมณ์แปรปรวน | 1–3 ปี |
| หมดประจำเดือนแล้ว ช่วงต้น | ครบ 12 เดือนที่ไม่มีประจำเดือน = ถือว่าหมดแล้ว | 1–2 ปีแรกฮอร์โมนยังแกว่งแรง แล้วค่อย ๆ นิ่งลง | รวมประมาณ 5–8 ปี |
| หมดประจำเดือนแล้ว ช่วงหลัง | ไม่มีประจำเดือนต่อเนื่อง | ร้อนวูบมักเบาลง แต่ผลต่อกระดูกและช่องคลอดยังเดินหน้าต่อ จึงเป็นช่วงที่ต้องดูแลระยะยาว | ต่อเนื่องไป |
แบ่งช่วงตามเกณฑ์สากล STRAW+10 — Harlow SD และคณะ, Menopause 2012;19(4):387–395 — PMC3340903 · ระยะเวลาเป็นค่าโดยประมาณ แต่ละคนต่างกันได้มาก
ร้อนวูบวาบ เหงื่อออกกลางคืน อาการที่พบบ่อยที่สุด
ร้อนวูบวาบ (Hot Flashes) เป็นอาการทางกายที่พบบ่อยที่สุดของวัยทอง คือความรู้สึกร้อนพุ่งขึ้นมาที่หน้าอก ลำคอ และใบหน้าอย่างรวดเร็ว บางครั้งหน้าแดง เหงื่อแตก ตามด้วยหนาวสั่น เกิดได้ทั้งกลางวันและกลางคืน ถ้าเกิดตอนกลางคืนจะกลายเป็นเหงื่อออกจนต้องตื่น2
ทำไมถึงร้อนวูบ: เอสโตรเจนที่ลดลงไปรบกวนศูนย์ควบคุมอุณหภูมิในสมอง ทำให้ร่างกายเข้าใจผิดว่าตัวร้อนเกินไป จึงขยายหลอดเลือดและขับเหงื่อ ทั้งที่จริงอุณหภูมิห้องปกติดี นี่คือเหตุผลว่าทำไมคุณถึงร้อนวูบขึ้นมาแม้อยู่ในห้องแอร์ หากร้อนวูบวาบรบกวนชีวิตหรือการนอนมาก อ่านวิธีรับมือได้ในบทความ ร้อนวูบวัยทอง: สาเหตุและวิธีดูแล
นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึกแล้วหลับต่อไม่ได้
นอนไม่หลับในวัยทองมักเป็นแบบหลับได้แต่ตื่นกลางดึกแล้วหลับต่อไม่ได้ พบราว 1 ใน 4 ของผู้หญิงวัยนี้ สาเหตุมาจาก 3 อย่างพร้อมกัน คือร้อนวูบและเหงื่อออกกลางคืนที่ปลุกให้ตื่น เอสโตรเจนที่แกว่งทำให้หลับไม่ลึก และโปรเจสเตอโรนที่ช่วยให้ผ่อนคลายลดลงค่ะ
“หมอคะ พี่หลับได้นะ แต่พอตีสามตื่นแล้วนอนต่อไม่ได้เลย” — ประโยคนี้หมอได้ยินแทบทุกสัปดาห์ค่ะ นอนไม่หลับเป็นหนึ่งในอาการวัยทองที่กระทบคุณภาพชีวิตมากที่สุด และมักมาก่อนอาการอื่นด้วยซ้ำ
เข้าเกณฑ์นอนไม่หลับ
สาเหตุหลักมี 3 อย่างที่ทำงานร่วมกัน คือ ร้อนวูบและเหงื่อออกกลางคืนที่ปลุกให้ตื่น, ระดับเอสโตรเจนที่แกว่งทำให้หลับไม่ลึก และฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนที่ช่วยให้ผ่อนคลายลดลง เมื่อนอนไม่พอสะสมหลายวัน อารมณ์ ความจำ และการเผาผลาญก็พลอยแย่ลงไปด้วยกันหมด อ่านแนวทางดูแลการนอนเพิ่มเติมได้ที่ วัยทองนอนไม่หลับ ทำอย่างไรดี
อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย รู้สึกไม่เป็นตัวเอง
อาการที่คนรอบข้างมักสังเกตเห็นก่อนตัวเราเอง คืออารมณ์ที่เปลี่ยนไปค่ะ อยู่ดี ๆ ก็หงุดหงิดกับเรื่องเล็ก ๆ บางทีร้องไห้โดยไม่มีสาเหตุ หรือรู้สึกเศร้าและวิตกกังวลแบบที่ไม่เคยเป็น
งานวิจัยที่ติดตามผู้หญิงที่ไม่เคยมีประวัติซึมเศร้ามาก่อน พบว่าช่วงวัยก่อนหมดประจำเดือนมีโอกาสเกิดอารมณ์ซึมเศร้ามากกว่าช่วงก่อนหน้าถึงราว 4 เท่า4
สาเหตุคือ เอสโตรเจนมีส่วนควบคุมสารสื่อประสาทในสมองที่เกี่ยวกับอารมณ์ เช่น เซโรโทนิน เมื่อเอสโตรเจนแกว่งขึ้นลง อารมณ์ก็ขึ้นลงตามไปด้วย อาการนี้มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นแค่ความเครียดจากงานหรือครอบครัว ทั้งที่ต้นตออาจมาจากฮอร์โมนที่เปลี่ยนไป หมออยากให้คุณรู้ว่านี่ไม่ใช่เพราะคุณนิสัยเสียหรืออ่อนแอลง อ่านเพิ่มเติมที่ อารมณ์แปรปรวนช่วงวัยทองและวิธีรับมือ
น้ำหนักขึ้น ลงพุง ผิวแห้ง ผมร่วง และสมองตื้อ
กลุ่มอาการนี้เกิดจากเอสโตรเจนที่ลดลงเช่นกันค่ะ ร่างกายเก็บไขมันไว้ที่หน้าท้องมากขึ้นและมวลกล้ามเนื้อลดลง ผิวแห้งและผมบางลง ส่วนอาการสมองตื้อมักเป็นชั่วคราวและดีขึ้นเมื่อผ่านช่วงเปลี่ยนผ่านไปแล้ว
“หมอคะ พี่กินเท่าเดิม ออกกำลังกายเหมือนเดิม แต่ทำไมพุงขึ้นเอา ๆ” — นี่เป็นอาการวัยทองที่ทำให้ผู้หญิงหลายคนหงุดหงิดใจมาก เพราะรู้สึกว่าทำทุกอย่างเหมือนเดิมแต่ผลลัพธ์ไม่เหมือนเดิม
อาการวัยทองแปลก ๆ ที่หลายคนไม่รู้ว่าเกี่ยวกัน
นอกจากอาการที่คุ้นกันดี ยังมีอาการวัยทองแปลก ๆ อีกหลายอย่างที่ผู้หญิงหลายคนไม่รู้ว่าเชื่อมโยงกับฮอร์โมน จึงมักไปตรวจทีละระบบโดยหาสาเหตุไม่เจอ อาการกลุ่มนี้เกิดจากเอสโตรเจนที่ลดลงไปกระทบระบบประสาทอัตโนมัติและเยื่อบุต่าง ๆ ทั่วร่างกาย
อาการเหล่านี้ไม่ได้เกิดกับทุกคน และไม่ได้แปลว่าเป็นอันตรายเสมอไป แต่ถ้ามาพร้อมอาการวัยทองอื่น ๆ ในช่วงอายุ 40+ ก็มีโอกาสสูงว่าเกี่ยวกับฮอร์โมนที่กำลังเปลี่ยน หมออยากให้บอกแพทย์ถึงอาการเหล่านี้ด้วย เพราะบางอย่างอาจซ้ำกับภาวะอื่น เช่น ไทรอยด์ ที่ควรแยกให้ชัดด้วยการตรวจ
อาการแบบไหนควรตรวจฮอร์โมนหรือพบแพทย์
คำตอบง่าย ๆ คือ เมื่ออาการเริ่มรบกวนชีวิตประจำวัน การนอน การทำงาน หรือความสัมพันธ์ นั่นคือสัญญาณว่าถึงเวลาดูแลอย่างจริงจัง ไม่ต้องรอให้ทนไม่ไหวก่อน
หลายคนบอกว่า “แต่พี่เพิ่งไปตรวจสุขภาพประจำปีมา ทุกอย่างก็ปกติดี” — การตรวจสุขภาพทั่วไปมักไม่ได้เจาะดูระดับฮอร์โมนเพศหญิงโดยตรง การตรวจฮอร์โมนวัยทองจะดูค่าที่เกี่ยวกับวัยทองโดยเฉพาะ ได้แก่ เอสตราไดออล (E2) · โปรเจสเตอโรน · เทสโทสเตอโรน · DHEAS และ FSH ซึ่งเป็นค่าที่บอกการทำงานของรังไข่ ทำให้เห็นภาพชัดว่าอาการที่เป็นมาจากฮอร์โมนจริงไหม และควรดูแลแบบไหน การรู้ตัวเลขที่แท้จริงช่วยเปลี่ยนจากการ “เดา” มาเป็นการ “รู้ชัด”
ดูแลอาการวัยทองอย่างไรให้ใช้ชีวิตสบายขึ้น
คำตอบสั้น ๆ คือ การดูแลอาการวัยทองมี 3 กลุ่มหลักค่ะ กลุ่มแรกคือปรับพฤติกรรม ทั้งการนอน อาหาร การออกกำลังกาย และการจัดการความเครียด กลุ่มที่สองคือทางเลือกที่ไม่ใช่ฮอร์โมน สำหรับคนที่ใช้ฮอร์โมนไม่ได้หรือยังไม่อยากใช้ และกลุ่มที่สามคือฮอร์โมนทดแทน (HRT) สำหรับอาการที่รบกวนชีวิตประจำวัน ข่าวดีคืออาการวัยทองดูแลได้ค่ะ และเลือกได้ตามความรุนแรงของอาการและสุขภาพของแต่ละคน
หัวใจสำคัญคือ อาการวัยทองของแต่ละคนไม่เหมือนกัน วิธีดูแลจึงไม่ควรเป็นสูตรสำเร็จเดียวกันทั้งหมด การเข้าใจร่างกายตัวเองจากการตรวจฮอร์โมนจะช่วยให้เลือกวิธีดูแลที่ใช่สำหรับคุณจริง ๆ
แนวปฏิบัติสากลว่าอย่างไร อาการวัยทองแบบไหนที่ควรรักษา
คำตอบสั้น ๆ คือ อาการที่รบกวนชีวิตประจำวันของคุณ คืออาการที่ควรรักษาค่ะ ไม่ต้องรอให้หนักกว่านี้ ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (ACOG) ระบุว่าอาการร้อนวูบวาบพบได้ 50-82% ของผู้หญิงที่หมดประจำเดือนตามธรรมชาติ10 แปลว่าถ้าคุณกำลังเจออาการนี้ คุณคือคนส่วนใหญ่ ไม่ใช่คนที่ผิดปกติค่ะ
แนวปฏิบัติ NICE ฉบับปรับปรุงเดือนพฤศจิกายน 2024 ระบุว่า ผู้หญิงอายุ 45 ปีขึ้นไปที่มีอาการชัดเจนและรอบเดือนเปลี่ยนไป วินิจฉัยได้จากอาการ โดยไม่ต้องเจาะเลือดตรวจฮอร์โมนก่อน8 อาการจึงเป็นหลักฐานหลักในการวินิจฉัย การตรวจเลือดเป็นตัวช่วยดูสาเหตุอื่นหรือวางแผนการดูแล ไม่ใช่ด่านที่ต้องมีก่อนจึงจะเริ่มดูแลอาการได้
สำหรับคนที่ใช้ฮอร์โมนไม่ได้หรือไม่อยากใช้ แนวปฏิบัติของสมาคมวัยหมดประจำเดือนแห่งอเมริกาเหนือ (NAMS) ปี 2023 ระบุวิธีที่ไม่ใช่ฮอร์โมนที่มีหลักฐานรองรับจริง ได้แก่ การบำบัดความคิดและพฤติกรรม (CBT) การสะกดจิตทางคลินิก ยากลุ่ม SSRI และ SNRI ยากาบาเพนติน และการลดน้ำหนัก ขณะที่อาหารเสริมสมุนไพรและการฝังเข็มยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะแนะนำเป็นการรักษาหลัก9
ที่คนไข้เข้าใจผิดบ่อยที่สุดคือคิดว่าต้องทนไปก่อนจนหมดประจำเดือนสนิท แล้วค่อยมารักษา หมอได้ยินประโยคนี้เกือบทุกสัปดาห์ค่ะว่า “คิดว่าเดี๋ยวมันก็หายเอง” ทั้งที่ไม่มีแนวปฏิบัติฉบับใดบอกให้รอ และงานวิจัย SWAN พบว่าอาการร้อนวูบวาบอยู่นานมัธยฐาน 7.4 ปี1 การทนไปเรื่อย ๆ จึงไม่ใช่ความอดทน แต่เป็นการเสียเวลาที่คุณภาพชีวิตดีไปเฉย ๆ ลองให้คะแนนอาการที่รบกวนคุณมากที่สุด 3 อย่างจาก 1 ถึง 10 แล้วถือไปคุยกับหมอ อาการที่คุณให้คะแนนสูงสุดคือจุดที่ควรเริ่มดูแลก่อนค่ะ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการวัยทอง
สรุป
อาการวัยทองไม่ใช่เรื่องที่คุณคิดไปเอง และไม่ใช่ความผิดของคุณค่ะ มันคือสัญญาณธรรมชาติที่บอกว่าฮอร์โมนกำลังเปลี่ยนไป ไม่ว่าจะร้อนวูบ นอนไม่หลับ อารมณ์แปรปรวน หรือน้ำหนักที่ขึ้นง่ายกว่าเดิม ทุกอาการมีคำอธิบาย และทุกอาการดูแลได้
หากอาการเริ่มรบกวนการนอน อารมณ์ หรือการใช้ชีวิต อย่าเพิ่งทนโดยคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของวัย การมาตรวจฮอร์โมนวัยทองให้รู้ชัดจะช่วยให้คุณเข้าใจร่างกายตัวเองและดูแลได้ตรงจุด สามารถเข้ามาปรึกษากับ Dr.May Clinic คลินิกเฉพาะทางวัยทองได้นะคะ หมอและทีมยินดีดูแล เพื่อให้คุณกลับมาใช้ชีวิตในแบบที่เป็นตัวเองอีกครั้ง
แหล่งอ้างอิงและแนวปฏิบัติทางคลินิก
- Avis NE, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Intern Med. 2015. PMID: 25686030 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25686030
- Santoro N, Epperson CN, Mathews SB. Menopausal Symptoms and Their Management. Endocrinol Metab Clin North Am. 2015. PMID: 26316239 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26316239
- Baker FC, de Zambotti M, Colrain IM, Bei B. Sleep problems during the menopausal transition. Nat Sci Sleep. 2018. PMID: 29445307 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29445307
- Freeman EW, Sammel MD, Lin H, Nelson DB. Associations of hormones and menopausal status with depressed mood in women with no history of depression. Arch Gen Psychiatry. 2006. PMID: 16585466 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16585466
- Greendale GA, et al. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight. 2019. PMID: 30843880 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30843880
- Greendale GA, et al. Effects of the menopause transition and hormone use on cognitive performance in midlife women. Neurology. 2009. PMID: 19470968 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19470968
- Portman DJ, Gass MLS. Genitourinary syndrome of menopause: new terminology for vulvovaginal atrophy. Menopause. 2014. PMID: 25160739 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25160739
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: identification and management. NICE guideline NG23. ปรับปรุงพฤศจิกายน 2024 — nice.org.uk/guidance/ng23
- The North American Menopause Society Advisory Panel. The 2023 nonhormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2023;30(6):573-590. PMID: 37252752 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37252752
- American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Practice Bulletin No. 141: Management of Menopausal Symptoms. Obstet Gynecol. 2014;123(1):202-216. PMID: 24463691 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24463691
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษาแทนการพบแพทย์ หากมีอาการที่กังวล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเฉพาะบุคคล
อยากรู้ให้ชัดว่าอาการของคุณเกี่ยวกับฮอร์โมนแค่ไหน?
โปรแกรม Hormone Balance Check ตรวจเลือดฮอร์โมน 5 รายการ + InBody + ปรึกษาแพทย์ 1-on-1 เต็ม 45 นาที พร้อมรายงานและแผนดูแล 30 วันแรก
ดูรายละเอียดโปรแกรม →- แพทยศาสตร์บัณฑิต คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
- วิทยาศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาเวชศาสตร์ชะลอวัยและฟื้นฟูสุขภาพ
- American Board of Anti-Aging / Regenerative Medicine (ABAARM)
- Board Certified in Nutritional Wellness (CNW)
- ผ่านการอบรมการใช้ฮอร์โมนทดแทนชนิดธรรมชาติ (BHRT)
หมอเมย์ดูแลผู้หญิงวัย 40+ ที่มีปัญหาฮอร์โมนและอาการวัยทองโดยเฉพาะ เน้นการตรวจฮอร์โมนเพื่อเข้าใจร่างกายและวางแผนดูแลแบบเฉพาะบุคคล
ตรวจทานโดยผู้เขียน · ปรับปรุงล่าสุด: 11 กรกฎาคม 2569
Dr.May Clinic (ดอกเตอร์เมย์คลินิกเวชกรรม) · ต.บางรักน้อย อ.เมืองนนทบุรี จ.นนทบุรี · เปิดทุกวันเว้นวันอังคาร 10:00–18:00 · บริการ: ตรวจฮอร์โมนวัยทอง (Hormone Balance Check) และ รักษาวัยทอง (Hormone Balance Program)
ผู้เขียนบทความ
พญ. เมชฌวิกาศ์ อารยางกูร (หมอเมย์)
แพทย์เวชศาสตร์ชะลอวัยและฟื้นฟูสุขภาพ (ABAARM) ดูแลสมดุลฮอร์โมนวัยทองสำหรับผู้หญิง 40+ · เลขที่ใบประกอบวิชาชีพเวชกรรม ว.58272
ดูโปรไฟล์และบทความทั้งหมดของหมอเมย์ →